آلودگی هوای اهواز چندعاملی است، نه فقط نفتی

افق اخبار/ به قلم مریم مقدم اصل ؛  در سال‌های اخیر، هرگاه شاخص آلودگی هوای اهواز و دیگر شهرهای خوزستان از حد مجاز عبور کرده، نگاه‌ها به سمت صنعت نفت چرخیده و فلرها به عنوان نخستین متهم معرفی شده‌اند. اما آیا واقعاً می‌توان فلرهای نفتی را عامل اصلی آلودگی هوا در خوزستان دانست؟

ابراهیم پیرامون، مدیرعامل شرکت مناطق نفت‌خیز جنوب، در جلسه اخیر کارگروه کاهش آلودگی هوا، صراحتاً اعلام کرد که «آمارهای ارائه‌شده درباره سهم فلرها در آلودگی هوا ارزش علمی ندارند»؛ زیرا این مطالعات در زمانی انجام شده که بسیاری از عوامل دیگر مانند آتش‌سوزی‌های تالاب هورالعظیم، افزایش تردد خودروها و کیفیت سوخت مصرفی در محاسبات لحاظ نشده بودند.

پیرامون تأکید کرد که «همیشه انگشت به سمت فلر است، اما داده‌ها باید درست باشد». به گفته او، سازمان حفاظت محیط زیست سهم بسیار بالایی از ترکیبات گوگردی را به فلرها نسبت می‌دهد، در حالی که «اگزوز همه خودروها نیز گوگرد بیرون می‌دهد» و این عامل در برآوردهای رسمی کمتر دیده می‌شود.

داده‌های ناقص، تصویر نادرست

نکته مهم در سخنان مدیرعامل مناطق نفت‌خیز جنوب، نه دفاع از صنعت نفت، بلکه دفاع از یک واقعیت علمی است. آلودگی هوای خوزستان پدیده‌ای چندوجهی است و محدود کردن آن به مشعل‌های نفتی، تصویر ناقصی از واقعیت می‌سازد و به نوعی اهمال و کم کاری دیگر بخش‌ها را نادیده می‌گیرد.

در روزهایی که دود ناشی از آتش‌سوزی مزارع یا بخش عراقی تالاب هورالعظیم فضای اهواز را می‌پوشاند، شاخص آلودگی ناگهان چند برابر می‌شود، در حالی که فعالیت فلرها تغییری نکرده و یا حتی کاهش یافته است. از سوی دیگر، کیفیت پایین سوخت خودروها و ناوگان فرسوده حمل‌ونقل شهری نیز سهم قابل‌توجهی در تولید ذرات معلق و ترکیبات گوگردی دارد.

به عبارت دیگر، وقتی تنها بخشی از داده‌ها دیده شود، سیاست‌گذاری نیز به همان نسبت ناقص خواهد بود و نتیجه آن صحبت‌هایی بدون مبنای علمی و با نگاهی سطحی است. چنان‌که پیرامون مدیرعامل شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب در جلسه کارگروه آلودگی هوا درباره آمارهای ارائه شده درخصوص سهم آلایندگی فلرهای نفتی هشدار داد: «این اطلاعات را این‌گونه ارائه ندهید، زیرا گمراه‌کننده است. ما همواره بر کاهش گازسوزی و حذف فلرها تاکید داریم و دست کم هفنه‌ای کیبار بازدیدی میدانی از طرح های حمع آوری گازهای همراه انجام می دهیم.»

اقدامات صنعت نفت برای کاهش آلایندگی

صنعت نفت، برخلاف برخی برداشت‌ها، در سال‌های اخیر گام‌های مهمی برای کاهش آلایندگی برداشته است. به گفته مدیرعامل شرکت مناطق نفت‌خیز جنوب، تاکنون بخشی از فلرهای اطراف اهواز خاموش شده و به‌سوزی تعدادی دیگر نیز در حال تکمیل است.
او اعلام کرد: «در محدوده ۳۰ کیلومتری اهواز، به‌سوزی ۱۰ فلر تا دو تا سه ماه آینده تکمیل می‌شود و در مجموع، ۹۰ درصد عملیات به‌سوزی در حال اجراست.»

این ارقام نشان می‌دهد که رویکرد شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب و صنعت نفت، حرکت به سمت جمع‌آوری کامل گازهای همراه و کاهش محسوس سوزاندن در مشعل‌ها است. قراردادی نیز با حضور رئیس‌جمهوری برای جمع‌آوری گازهای همراه نفت منعقد شده که با اجرای کامل آن تا پایان سال، بخش عمده‌ای از فلرهای اطراف اهواز جمع‌آوری خواهند شد.

محدودیت‌های فنی و واقعیت تولید

پیرامون در بخشی از سخنان خود یادآور شد: «از هیچ‌کوششی برای کاهش آلاینده‌ها دریغ نخواهیم کرد زیرا تولید نفت توام با رعایت الزامات زیست محیطی سر لوحه کار ما است. روند تولید افزایشی است اما مراقبت‌های عملیاتی و زیست محیطی را بیشتر می‌کنیم.»

این جمله نشان‌دهنده واقعیت فنی و حاکمیتی صنعت نفت است؛ یعنی در حالی که مسئولیت حفظ تولید ملی بر دوش مناطق نفت‌خیز جنوب است، این شرکت هم‌زمان در مسیر کاهش آلایندگی گام برمی‌دارد. چنین توازنی، نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و سرمایه‌گذاری فنی است، نه شعار.

فلرهای نفتی بی‌تردید یکی از منابع آلاینده هوا هستند، اما نه منبع اصلی و نه تنها عامل بحران. نگاه تک‌بعدی به این مسئله نیز، نه به فهم درست بحران کمک می‌کند و نه به سیاست‌گذاری مؤثر در این زمینه کمک خواهد کرد.

داده‌های واقعی و بی‌طرفانه نشان می‌دهند که مجموعه‌ای از عوامل شامل آتش‌سوزی‌های مزارع و تالاب، فرسودگی خودروها و ناوگان حمل و نقل عمومی و سوخت‌های بی‌کیفیت، گردوغبار مرزی و فلرها در کنار هم، وضعیت کنونی را رقم زده‌اند.
صنعت نفت اما در مسیر اصلاح و کاهش آلایندگی گام برداشته و پروژه‌های بزرگ جمع‌آوری گازهای همراه را در دستور کار دارد.

در چنین شرایطی، به‌جای تکرار کلیشه «فلرها عامل آلودگی‌اند»، باید از دیگر بخش های آلاینده و یا مسولان ذی ربط در حوزه های دیگر مطالبه کرد که برنامه‌های اصلاحی خود را سریع‌تر و شفاف‌تر اجرا و منتشر کنند؛ همان‌گونه که مناطق نفت‌خیز جنوب در این راستا در حال انجام اقدامات شایسته است.